Od czego robi się jęczmień? Przyczyny i sposoby leczenia

Jęczmień na oku powstaje najczęściej wskutek bakteryjnego zakażenia gruczołów powieki, zwykle przez gronkowca złocistego. Sprzyjają mu między innymi brudne ręce, pocieranie oczu, niedokładny demakijaż i nieprawidłowa higiena soczewek kontaktowych. Sprawdź, jak rozpoznać zmianę, co możesz zrobić w domu i kiedy potrzebna jest konsultacja okulistyczna.

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są najczęstsze przyczyny jęczmienia,
• czym różni się jęczmień zewnętrzny od wewnętrznego,
• jak bezpiecznie postępować przy zmianie,
• kiedy zgłosić się do lekarza,
• jak ograniczyć ryzyko nawrotów i przeniesienia bakterii.

Co powoduje jęczmień na oku?

Jęczmień, czyli hordeolum, to ostre, miejscowe zapalenie gruczołów powiekowych. W ponad 90% przypadków odpowiada za nie zakażenie gronkowcem, zwłaszcza Staphylococcus aureus.

Bakterie mogą przedostać się do mieszka rzęsy, gruczołu łojowego albo gruczołu potowego. Dochodzi wtedy do zablokowania ujścia, namnażania drobnoustrojów i powstania bolesnego, ropnego guzka.

Do zakażenia często dochodzi po potarciu oka nieumytą dłonią. Ryzyko zwiększają także:

• niedokładne zmywanie makijażu,
• używanie przeterminowanych lub źle dobranych kosmetyków,
• nieprawidłowa pielęgnacja soczewek kontaktowych,
• przewlekłe pocieranie i podrażnianie powiek,
• kontakt z dymem tytoniowym, kurzem lub drażniącymi substancjami,
• przewlekłe zapalenie brzegów powiek.

Jakie choroby sprzyjają powstawaniu jęczmienia?

Jęczmień może pojawić się u osoby zdrowej, ale częściej nawraca przy zaburzeniach odporności i chorobach wpływających na stan skóry lub pracę gruczołów powiekowych. Znaczenie mają również niektóre leki oraz długotrwałe podrażnienie oczu.

Na częstsze występowanie zmian wpływają między innymi:

• cukrzyca i utrzymujący się wysoki poziom glukozy,
• łojotokowe zapalenie skóry,
• trądzik różowaty,
• alergie skórne i oczne,
• zaburzenia funkcji gruczołów Meiboma,
• obniżona odporność lub leczenie immunosupresyjne.

Nawracający jęczmień nie zawsze wynika wyłącznie z błędów higienicznych. Jeśli zmiany pojawiają się regularnie, warto omówić problem z okulistą lub lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, zwłaszcza gdy występują inne objawy sugerujące cukrzycę albo przewlekłe zapalenie powiek.

Jakie są rodzaje jęczmienia?

Rodzaj zmiany zależy od tego, który gruczoł został objęty zapaleniem. Jęczmień może być zewnętrzny albo wewnętrzny.

Jęczmień zewnętrzny

Powstaje w obrębie mieszka rzęsy albo gruczołów Zeissa i Molla. Zwykle szybko staje się widoczny, ponieważ znajduje się przy linii rzęs. Po kilku dniach może pojawić się żółty czop ropny, a zmiana często samoistnie się opróżnia.

Jęczmień wewnętrzny

Rozwija się w gruczole Meiboma, dlatego bywa mniej widoczny, lecz bardziej bolesny. Może powodować uczucie ciała obcego, nasilone łzawienie i dyskomfort przy mruganiu.

Jęczmień wewnętrzny i zewnętrzny mają zwykle łagodny przebieg, ale nie należy samodzielnie nacinać ani wyciskać żadnej z tych zmian.

Jak rozpoznać jęczmień?

Początek choroby przypomina podrażnienie oka. Pojawia się miejscowe zaczerwienienie, tkliwość i wrażenie, że pod powieką znajduje się drobina.

Najczęstsze objawy jęczmienia to:

• bolesny lub wrażliwy guzek na powiece,
• obrzęk i zaczerwienienie skóry,
• świąd albo pieczenie,
• łzawienie i zaczerwienienie spojówki,
• ropna wydzielina lub żółty czop,
• nadwrażliwość na światło,
• zwężenie szpary powiekowej przy dużym obrzęku.

Jęczmień zazwyczaj nie pogarsza trwale widzenia. Przejściowe zamglenie może wynikać z łzawienia albo obrzęku ograniczającego pole widzenia.

Jak odróżnić jęczmień od gradówki?

Gradówka może przypominać jęczmień, ale zwykle powstaje w wyniku zablokowania gruczołu Meiboma, a nie ostrego zakażenia bakteryjnego. Zazwyczaj jest twardsza, mniej zaczerwieniona i nie powoduje silnego bólu.

Nieleczony lub nawracający jęczmień może pozostawić przewlekły guzek, czyli gradówkę. Duża gradówka może uciskać rogówkę i pogarszać jakość widzenia.

Jak leczyć jęczmień w domu?

Większość zmian ustępuje samoistnie w ciągu 7–10 dni, a u dzieci czasem do 14 dni. Domowe postępowanie ma zmniejszyć dyskomfort i ułatwić odpływ wydzieliny.

W pierwszych dniach możesz postępować według następujących zasad:

1. Myj ręce przed każdym kontaktem z okolicą oka.
2. Przykładaj do zamkniętej powieki ciepły, czysty kompres przez około 10–15 minut, kilka razy dziennie.
3. Po ogrzaniu wykonuj bardzo delikatny masaż powieki w kierunku jej brzegu.
4. Oczyszczaj brzegi powiek preparatem przeznaczonym do higieny oczu lub jałowym gazikiem.
5. Zrezygnuj z makijażu i soczewek kontaktowych do czasu ustąpienia objawów.

Kom­pres powinien być ciepły, ale nie gorący. Zbyt wysoka temperatura może podrażnić lub poparzyć cienką skórę powieki.

Napary ziołowe, na przykład z rumianku, mogą uczulać i nie są konieczne do leczenia. Bezpieczniejszym wyborem jest czysty kompres albo gotowy produkt do higieny powiek.

Nie wyciskaj, nie przekłuwaj i nie zdrapuj jęczmienia. Takie działanie może rozszerzyć zakażenie, uszkodzić skórę i zwiększyć ryzyko powikłań.

Kiedy potrzebne jest leczenie u okulisty?

Jeśli zmiana nie zmniejsza się po kilku dniach, utrzymuje się ponad dwa tygodnie albo regularnie powraca, umów wizytę u okulisty. Rozpoznanie zwykle opiera się na oględzinach powieki i oka, a dodatkowe badania nie są potrzebne.

Lekarz może zalecić leczenie miejscowe, na przykład maść lub krople z antybiotykiem. Antybiotyki doustne stosuje się tylko w wybranych sytuacjach, a nacięcie i opróżnienie ropnia wykonuje specjalista przy dużej lub opornej zmianie.

Pilnej konsultacji wymagają następujące objawy:

• narastający obrzęk obejmujący całą powiekę lub okolicę oka,
• zaburzenia widzenia niezależne od łzawienia,
• wysoka gorączka albo wyraźne osłabienie,
• silny lub szybko nasilający się ból,
• duża ilość ropnej albo krwistej wydzieliny,
• wypadanie rzęs w miejscu zmiany,
• powiększone węzły chłonne.

Takie objawy mogą wskazywać na rozszerzające się zakażenie albo inną chorobę powiek. W nietypowych przypadkach lekarz może zlecić posiew wydzieliny i antybiogram.

Jak ograniczyć zarażanie i nawroty?

Bakterie obecne przy jęczmieniu mogą przenosić się przez ręce i przedmioty mające kontakt z twarzą. Sam jęczmień nie wymaga izolacji, lecz podczas jego trwania trzeba zachować szczególną higienę.

Stosuj następujące zasady:

• myj ręce przed dotykaniem twarzy i po pielęgnacji powieki,
• używaj osobnego ręcznika i nie pożyczaj kosmetyków,
• regularnie zmieniaj poszewkę na poduszkę oraz ręcznik,
• nie pocieraj oczu i nie dotykaj guzka,
• dezynfekuj okulary i przestrzegaj zasad pielęgnacji soczewek,
• wyrzuć kosmetyki do oczu używane tuż przed pojawieniem się infekcji.

Po ustąpieniu objawów warto wrócić do codziennego oczyszczania brzegów powiek. Pomaga również leczenie przewlekłego zapalenia powiek, kontrola cukrzycy, ograniczenie dymu i ochrona oczu przed kurzem.

Jęczmień u dziecka i w ciąży

U dzieci jęczmień często wiąże się z dotykaniem oczu brudnymi rękami. Zwykle przebiega łagodnie, ale dziecko może być bardziej niespokojne, płaczliwe i niechętne do mrugania.

Ciepłe kompresy można stosować również u dziecka, pod warunkiem że nie są gorące i odbywa się to pod nadzorem dorosłego. Jeżeli wystąpi gorączka, duży obrzęk, pogorszenie widzenia lub brak poprawy, skontaktuj się z lekarzem.

W ciąży podstawą pozostają higiena rąk, oczyszczanie powiek i ciepłe kompresy. Krople, maści oraz preparaty ziołowe należy stosować po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ nie każdy produkt jest właściwy w tym okresie.

Jakich metod unikać?

Nie ma wiarygodnych dowodów, że pocieranie powieki złotą obrączką przyspiesza gojenie. Obrączka może zabrudzić skórę, podrażnić zmianę i przenieść bakterie.

Nie stosuj również śliny, nieprzebadanych mieszanek ziołowych, gorących przedmiotów ani przypadkowych maści. Okolica oka jest delikatna, dlatego preparaty przeznaczone do skóry nie powinny być nakładane na powiekę bez sprawdzenia ich zastosowania.